Chámannos os homes do algodón, do café, do aceite

Ils nous disent les hommes du coton du café de l’huile

Ils nous disent les hommes de la mort.

Nous sommes les hommes de la danse, dont les pieds

reprennent vigueur en frappant le sol dur.

 

Chámannos os homes do algodón, do café, do aceite

Chámannos os homes da morte

Nós somos os homes que danzan, os nosos pés

Énchense de vida golpeando o chan duro

 

 

 

Estes versos de Léopold Sédar Shengor retratan os homes do seu país, Senegal, o lugar do que procede Cheikh Fayé.

Léopold Sédar Shengor, prisioneiro dos alemáns dos que logrou liberarse en 1942, deputado na Asemblea Nacional de Francia polo Senegal-Mauritania e finalmente primeiro presidente da República do Senegal ao acadar a independencia, era un campesiño, o primeiro en obter un título universitario en Francia. Relátao Cheikh en Ser modou modou, como quen retrata a súa inspiración, a que o levou, con 12 anos, a abandonar a súa vila natal de Gade Escale, para estudar, até chegar á universidade en Dakar, onde realizou estudos de Xeografía e Historia.

 

Cheikh Fayé apenas conseguiu un contrato de traballo nos últimos seis anos. A crise, xa sabedes, esa manifestación do capitalismo que nos empobrece a nós, mentres enriquece a uns poucos. Cheikh traballa para enviar diñeiro á súa familia, a familia que tivo que deixar atrás hai catorce anos, porque o seu soldo de profesor de secundaria nun centro privado non era suficiente, aínda que o complementase con clases particulares.

 

Cheikh vén dun país en que caben seis Galizas. Senegal está entre Mauritania e Guiné Bisau, na beira do Atlántico, contemplando o arquipélago de Cabo Verde.

 

Senegal, a pesar da proximidade do deserto e da escaseza de auga, foi un territorio cobizado. Británicos, portugueses e franceses querían asentarse nas súas costas para enriquecerse co infame comercio de escravos. Ese foi o espolio ao que a República da liberté, egalité et fraternité someteu as terras que levan o nome do río que suca o seu extremo norte.

Os franceses, seguindo o manual do bo colonizador, impuxeron a súa lingua, hoxe a lingua oficial, fronte ao wolof que, sendo a lingua dese territorio, non ten o mesmo estatus. Di Cheikh no relato “Senegal para galegos”: o wolof “É a lingua da maioría da poboación en Senegal. A lingua do pobo. Todos a entenden. A lingua das escolas e das universidades é o francés.” E eu pregúntome que pensa Cheikh do francés, que pensan os senegaleses. Lembro que cando nos visitou Pepetela, a quen na AELG concedemos o galardón de poeta galego universal, dixera que el falaba e escribía en portugués, porque ese era o seu trofeo. A lingua do invasor, convertida en lingua franca polos sometidos. É esa a percepción que ten Cheick do francés?

Demos xa algunhas pinceladas para facer un retrato moi simplificado do punto de partida, digamos o pretexto que nos trae a este Ser modou modou, un título que combina a nosa lingua galega co wolof, un procedemento que atoparemos máis veces ao longo do libro.

 

 

O libro está marabillosamente editado pola AS-PG, consta de máis de setenta textos narrativos e algún poético e está precedido dunha introdución realizada por María Xosé Bravo e seguido dun epílogo formado polos debuxos dos nenos da escola que visitou Cheikh e que lle devolveron así a súa visión de África.

Cheikh fala da emigración a Galiza e nese relato descubrimos as galegas e os galegos moitas similitudes: a pegada do colonialismo, a dependencia, a imposición dunha lingua foránea, a emigración como saída á pobreza.

Cheikh cóntanos a realidade da emigración vista polos seus protagonistas, unha realidade que vai máis alá da viaxe tráxica que contemplamos anestesiados na televisión. Porque a realidade é tamén ser, querer ser cidadán aquí, o seu país de destino: “non me chames inmigrante, son cidadán coma ti” escribe e engade: “detrás de moitos dos problemas sociais o que hai é un problema político.” Por iso el e Dijby se implicaron politicamente e quixeron ser candidatos ao Concello da Coruña, mais a lei española impídello, eles traballan aquí, viven aquí, pagan aquí os seus impostos e non poden votar nin ser votados: “é contrario aos dereitos humanos” di.

Fun subliñando e reparando en varios temas, como a auga. Esa auga que tanta falta fai en Senegal, un país en que avanza a desertización. A auga é talvez o máis prezado e son as mulleres as encargadas de ir por esa auga. As mulleres, coma a súa compañeira, que deitan auga no chan para desexarlle unha boa viaxe ao que emigra.

Hoxe temos con nós a unha persoa que se define como senegalego e que é o primeiro senegalés en escribir na nosa lingua. Estou certa de que todas e todos queremos saber por que escribiu este libro en galego e que significa Galiza para el, ou cantas semellanzas atopa na nosa historia coa súa historia. As semellanzas entre nós, pobos que precisamos falar por nós mesmos, sermos nós os que escribamos a nosa propia historia, como di Cheikh Fayé no seu libro falando de homes cazadores e animais cazados:

Quero contar a historia da caza desde o punto de vista dos leóns”

 

 

Texto de Marta Dacosta para a presentación de Ser modou modou na Aula Ponte de Rosas, Gondomar, 20 de setembro de 2017.Organiza: IEM.